Giao thương với Trung Quốc: Giảm bấp bênh, thiệt hại?
      E-mail        
Việt Nam đang chuẩn bị ký lại hiệp định thương mại biên giới với Trung Quốc. Trong bối cảnh đó, cần nhìn nhận đánh giá lại vấn đề buôn bán tiểu ngạch (đặc biệt là nông sản) mà lâu nay phía Việt Nam chịu nhiều thiệt hại.

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan

Nhà nước cần biết mặc cả, doanh nghiệp đừng “đi đêm”


Thưa bà, chúng ta cần lưu ý những gì khi ký lại hiệp định thương mại biên giới với Trung Quốc? Về tổng thể, cần có những giải pháp gì để chuyển dần từ xuất khẩu tiểu ngạch sang xuất khẩu chính ngạch?

 

Chuyện thực tế ai cũng biết, quan hệ Việt Nam – Trung Quốc rất phức tạp, có những cái không mang tính thương mại thuần tuý, mà nghiêng về chính trị, ngoại giao… Vì thế quan hệ thương mại giữa Việt Nam – Trung Quốc không bình đẳng, chuyện Việt Nam không có thế mặc cả tốt với Trung Quốc là có thể hiểu được.




Cao su tiểu điền chiếm 60% sản lượng xuất khẩu qua Trung Quốc
Ảnh: Hoàng Bảy

Thứ hai, bộ máy về quản lý thương mại của Việt Nam rõ ràng yếu so với bộ máy tương ứng của Trung Quốc. Có những điều lẽ ra phải thương lượng thẳng thắn là đúng, mình lại không có năng lực làm việc ấy, chịu thua thiệt từ đầu. Hiểu sức mạnh mỗi bên trong câu chuyện làm ăn kinh tế, lấy cái gì là thế mạnh để mặc cả cái gì… là chuyện bình thường ở các nước. Ví dụ như quan hệ thương mại giữa Canada – Mỹ, Canada đã mặc cả rất hay về tiêu thụ gỗ. Người Canada biết Mỹ có rất nhiều hàng rào nhưng vẫn vượt qua được và có thế mặc cả rất tốt, bởi họ hiểu rằng Mỹ cần gỗ của Canada. Mặc dù trong tình hình hiện nay người mua có vị thế nhiều hơn người bán, nhưng trong những mặt hàng chiến lược, các quan chức bộ Công thương phải tính toán thấu đáo. Rất tiếc họ dường như chưa tính ra được, hoặc họ có tính không chưa biết nhưng chưa thấy công bố để doanh nghiệp và người dân được biết.

 

Liệu Nhà nước có thể áp dụng biện pháp cấm xuất khẩu tiểu ngạch sang Trung Quốc đối với một số ngành hàng lớn (gạo, cao su, thuỷ sản) – chỉ cho phép xuất chính ngạch đối với những ngành hàng này? Kịch bản của chuyện cấm này sẽ là gì? Điều gì sẽ xảy ra, và sẽ phải giải quyết như thế nào?

 

Khu vực Vân Nam chẳng hạn rất thiếu thuỷ sản, chăn nuôi, nhập từ Việt Nam là hoàn toàn có lợi cho họ. Trái cây Việt Nam như vải, xoài ở Trung Quốc không có nguồn cung nội địa, nguồn hàng Việt Nam sang là rất lớn, mình phải có cách thức làm ăn mới với Trung Quốc ở những ngành hàng lớn.


Với doanh nghiệp, lâu nay trừ một số ít ở thế chủ động, còn đại đa số vẫn ở thế bị động quá, muốn vào thị trường dễ tính, phương thức dễ dãi thì sẽ gặp phải cách đối xử tương ứng như thế thôi.

 

Nếu doanh nghiệp Việt Nam tiếp xúc với doanh nghiệp Trung Quốc bằng cung cách làm ăn bài bản thì vị thế của chúng ta sẽ hoàn toàn khác. Rất tiếc Việt Nam thiếu lực lượng doanh nghiệp muốn làm ăn với Trung Quốc bài bản, sòng phẳng. Phải đặt ra câu hỏi ngược là tại sao đội ngũ kinh doanh bài bản sang Trung Quốc còn ít quá, không dẫn dắt được thị trường nông, thuỷ, hải sản? Nếu giữ y như cách họ tuồn hàng sang mình thì hàng kẹt ở biên giới, người làm ngay ngắn thì lại bị oan.

 

Về phía người kinh doanh phải tính lại, tự khắc sẽ buộc người sản xuất phải thay đổi cung cách trồng trọt, chăn nuôi. Những người mang hàng đi phải hướng dẫn cho nông dân, cách làm sẽ khác đi khi nhà kinh doanh kiên quyết không mua hàng kém chất lượng. Nếu những người kinh doanh Việt Nam tạo cho nông dân thói quen hàng nào cũng bán đi được thì không thể cải thiện tình hình, và tất yếu sẽ bị các thương lái Trung Quốc dẫn dắt, lừa đảo.

 

Buôn bán biên giới là thực tại khách quan. Vậy phải làm gì trước chính sách cấm biên liên tục thay đổi của phía Trung Quốc khiến hàng hoá của Việt Nam ứ đọng ở các cửa khẩu? Liệu Việt Nam có thể có chính sách điều tiết được lượng hàng hoá ra biên giới không?

 

Trong quan hệ với Trung Quốc, phải xem lại, đàm phán lại thương mại biên giới. Một số sản phẩm không chấp nhận biên mậu là cần. Gạo Việt Nam năm nay trồng trọt không dễ dàng vì hạn và mặn nặng, nhưng coi chừng Trung Quốc đang thiếu gạo, hoặc họ biết gạo Việt Nam đang thiếu nên sang đây mua ồ ạt, gây rối cho Việt Nam. Dứt khoát mặt hàng gạo con đường đi vẫn qua biên giới nhưng không phải biên mậu.

 

Cao su, thuỷ sản cũng vậy. Phải siết lại nếu không sẽ ảnh hưởng lớn đến nông nghiệp. Trong khi nông nghiệp Việt Nam phải nâng chất lượng, không chạy theo năng suất, để được trả giá cao hơn, vẫn có một bộ phận nông nghiệp phun bừa bãi thuốc, hy vọng tiêu thụ được ở Trung Quốc và trong nước hứng chịu.

Về chính sách, đàm phán phải cả hai chiều, Việt Nam nên đưa ra những mặt hàng khống chế qua biên mậu. Chiều nhập khẩu cũng vậy, không chấp nhận qua biên mậu những mặt hàng kém chất lượng.

 

Nhà nước cũng rất cần bàn lại với các doanh nghiệp làm ăn với Trung Quốc, lắng nghe kiến nghị của doanh nghiệp về cách làm thế nào với gạo, có cam kết riêng với Trung Quốc, đừng để ảnh hưởng đến thị trường khác và thị trường nội địa. Nếu Nhà nước thoả thuận mà doanh nghiệp lại “đi đêm” với Trung Quốc thì hỏng cả. Doanh nghiệp là đầu mối tiêu thụ nông sản cho nông dân, phải đi cùng lợi ích chung, đừng vì lợi ích trước mắt gây khó cho ngành hàng về lâu về dài.

 

Ông Đặng Kim Sơn, Nguyên viện chính sách và chiến lược phát triển nông thôn:

Phải bắt đầu từ khâu sản xuất

 

Trên thế giới, ít có khu vực, có nước nào còn chọn mua bán theo con đường tiểu ngạch không được kiểm soát, không được thống kê, không minh bạch, trốn thuế và đầy rủi ro cho các bên như Việt Nam với Trung Quốc.

 

Lâu nay, những mặt hàng nông thuỷ sản có kim ngạch xuất khẩu hàng chục tỉ USD mỗi năm vẫn được doanh nghiệp xuất khẩu đi các nước theo đường chính ngạch với các phương thức mua bán, thanh toán theo thông lệ quốc tế. Do đó, muốn xoá bỏ tiểu ngạch, theo ông Sơn, hoàn toàn có thể làm được nếu Chính phủ có đầy đủ quyết tâm.

 

Trước tiên, nếu lấy lý do thanh toán thì tại sao với khu vực châu Phi, Trung Đông luôn gặp khó khăn về kinh tế, chính trị… doanh nghiệp vẫn bán hàng vào được. Hay như với Nga, một thời gian dài chúng ta kêu ca về việc thanh toán bằng đồng rúp không thuận lợi, thì nay đã có ngân hàng BIDV đứng ra làm cầu nối đảm bảo giúp doanh nghiệp có thể giao dịch tốt hơn. Với Trung Quốc, nếu chúng ta có quyết tâm thì hoàn toàn có thể đàm phán với bạn để các ngân hàng tham gia vào, và doanh nghiệp hoàn toàn có thể an tâm giao dịch chính ngạch mà không sợ rủi ro gì cả.

 

Bên cạnh vấn đề thanh toán, Chính phủ cần phải đưa ra chính sách đường dài nhằm giúp người sản xuất, giúp doanh nghiệp chuyển đổi mô hình buôn bán nhỏ lẻ, mậu biên sang buôn bán lớn, chính ngạch. Lâu nay, thị trường Trung Quốc vẫn được ngầm hiểu là thị trường dễ tính. Chúng ta sản xuất ra sản phẩm chất lượng, kích cỡ, mẫu mã như thế nào cũng bán được. Hay là cứ đến mùa vụ có người thu mua chở ra biên giới là có người mua. Lối tư duy này đã “ăn mòn” trong đầu người sản xuất, doanh nghiệp, thành ra mới có chuyện con tôm bị bơm tạp chất, con cá con heo bị thuốc kháng sinh hay mủ cao su không có bất cứ tiêu chuẩn nào cả cũng bán được sang Trung Quốc. Nếu cũng với sản phẩm như vậy, chắc chắn sẽ không qua được cửa hải quan để xuất khẩu vào Trung Quốc theo đường chính ngạch được.

 

Vì vậy, các chính sách phải bắt đầu từ khâu sản xuất, giúp nông dân cải thiện năng lực, công nghệ, quy mô để có sản phẩm tốt hơn. Còn với doanh nghiệp, Nhà nước phải giúp họ nâng cao quy mô, năng lực tài chính, năng lực quản trị và phải giúp họ xúc tiến thương mại, tìm kiếm thị trường.

 

“Nếu chúng ta có quyết tâm chuyển đổi thì việc đưa ra chính sách hỗ trợ thuế để ưu đãi và khuyến khích doanh nghiệp chuyển qua xuất chính ngạch cũng không phải là giải pháp tồi”, ông Sơn nói thêm.

           

Ông Lê Bá Lịch, chủ tịch hiệp hội thức ăn chăn nuôi Việt Nam: 

Yếu kém trong tổ chức tiêu thụ nên phụ thuộc mậu biên


Vài ba năm nay, mặt hàng sắn lát trở thành hiện tượng xuất khẩu khi liên tục nằm trong tốp có doanh số 1 tỉ USD của Việt Nam. Cũng như một số loại nông sản khác, hàng năm, sản lượng sắn lát của Việt Nam chủ yếu xuất khẩu sang Trung Quốc theo đường tiểu ngạch. Hơn một năm trở lại đây, do bị đánh thuế xuất khẩu 5% nên doanh nghiệp hầu như chỉ chọn mậu biên để bán sắn lát hòng trốn thuế.

 

Là người phụ trách ngành, ông Lê Bá Lịch, chủ tịch hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam, cho rằng không cứ gì doanh nghiệp Trung Quốc có thói quen trốn thuế mà ngay chính các doanh nghiệp Việt Nam cũng thường có tư tưởng “cứ tránh được cái gì thì tránh”. Thành ra, câu chuyện lựa chọn giữa bán tiểu ngạch hay chính ngạch luôn là đề tài nóng nhưng rất khó giải quyết. Ngoài ra, thay vì áp thuế xuất khẩu 5% như hiện nay, nếu Nhà nước bỏ đi thì như vậy tiểu ngạch cũng không có ý nghĩa nữa. Doanh nghiệp sẽ “đi” đàng hoàng.

 

Từ trước đến nay, theo ông Lê Bá Lịch, sở dĩ Việt Nam luôn phải phụ thuộc thị trường mậu biên là vì nông dân sản xuất ra sản phẩm chỉ biết bán qua thương lái, sau đó thương lái hoặc là chở trực tiếp nông sản ra biên giới bán cho Trung Quốc hoặc họ bán cho một số doanh nghiệp nhỏ để xuất khẩu. Thị trường nông sản, do đó, bị xé lẻ cho các đầu nậu nên bị ép giá, bị lũng đoạn và hơn hết là phó mặc cho những người không đủ năng lực đàm phán quốc tế. Các mô hình doanh nghiệp xuất khẩu ra mậu biên hiện nay cũng giới hạn ở quy mô vừa và nhỏ, thiếu trình độ giao thương quốc tế, thiếu năng lực tài chính nên họ chỉ còn chọn con đường mua bán dễ nhất là xuất tiểu ngạch cho Trung Quốc. Trong khi đó, bán hàng qua biên giới vừa dễ dãi về chất lượng, vừa đơn giản về phương thức giao hàng, còn thanh toán thì lại được lấy tiền liền chứ không rắc rối như mua bán chính ngạch theo thông lệ quốc tế. Lỗi này, theo ông Lịch, là do bộ Công thương chưa làm tốt vai trò quản lý nhà nước, nhất là về tổ chức thị trường.

 

Bên cạnh đó, theo ông, bộ Công thương cũng chưa làm tốt việc hỗ trợ, xúc tiến thương mại: “Nhu cầu sắn lát đâu chỉ có Trung Quốc mà thị trường Hàn Quốc, Nhật, Đài Loan, Hong Kong cũng cần cho ngành chăn nuôi hay công nghiệp cồn sinh học nhưng lâu nay, doanh nghiệp chưa lần nào được hỗ trợ”.          

           

Kim Yến, Đặng Hoàng, Minh Khoa  ghi

theo tiepthithegioi.vn

 


In bài
  Ý kiến của bạn
Họ tên : E-mail (*):
Tiêu đề :
Nội dung ý kiến :
Lưu ý: (*) là bắt buộc nhập
Các tin khác
Xem theo ngày :
Quảng cáo 2nd
Quy trình mang trái dừa ...
 
ĐĂNG KÝ NHẬN BẢN TIN BSA
 
Flash MP3 Player
12 CA KHÚC
Hát về hàng Việt

  QUẢNG CÁO 
Designed & Implementation by VietPho Co., Ltd.