Cuối tuần qua các doanh nghiệplàm điều phải có buổi họp cầu khẩn ngân hàng trợ gói tín dụng khoảng 800 triệuUSD, giải cứu hơn 500.000 tấn điều thô nhập khẩu còn mắc kẹt ở kho ngoại quan.Số nguyên liệu này được doanh nghiệp nhập về chế biến, xuất khẩu, nhưng khôngcó tiền thanh toán nên phải để lại cảng nhiều tháng nay… Tình trạng này, dẫn đếnhệ luỵ hàng loạt nhà máy, cơ sở không có nguyên liệu làm. Do đó, hiện có khoảng80% ngưng hoạt động (một phần do giá xuất khẩu giảm), số còn lại phải sản xuấtcầm chừng, có công ty rơi vào thua lỗ, phá sản.

Cách đây hai ba năm, ít aingờ ngành điều mang về kim ngạch xuất khẩu 3,3 – 3,5 tỷ USD, chỉ đứng sau thuỷsản, lại có tình cảnh bi đát như hiện nay. Vì thiếu vốn, thời gian qua hàngtrăm nhà máy điều tìm mọi cách để tồn tại: cạnh tranh bán phá giá, xù hợp đồng,nói xấu lẫn nhau… Theo thống kê của hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), giá xuấtkhẩu nhân điều sáu tháng đầu năm 2018 của Việt Nam rơi xuống mức thấp nhất thếgiới. Nhiều doanh nghiệp vì cần xoay vòng vốn nhanh đã quyết định bán phá giá,chỉ còn ở mức 4,15 – 4,2 USD/pound, so với mức cùng kỳ năm 2017 là 5,2USD/pound. Trong khi ngưỡng chịu đựng hoà vốn là 4,3 USD. Trước thực trạng này,ông Hồ Ngọc Cầm, giám đốc công ty TNHH xuất nhập khẩu nông lâm sản Phương Minh(Bình Phước) thừa nhận, do kẹt vốn nên doanh nghiệp điều luôn ở thế bị động, dùbán lỗ nhưng gắng chịu đựng để tránh vỡ nợ.

Thực tế, thiếu vốn chỉ là mộtnguyên nhân, vấn đề chính của ngành điều là phụ thuộc quá nhiều vào nguyên liệunhập khẩu.Liên tục hơn mười năm gần đây, Việt Nam duy trì vị trí độc tôn cung cấpđiều nhân ra thế giới, nhưng chúng ta chỉ là “nhà gia công hạt điều”, chứ khôngtự chủ động nguyên liệu. Do tình hình sản xuất điều trong nước kém cỏi nêntrung bình mỗi năm, doanh nghiệp phải bỏ hàng tỷ USD nhập nguyên liệu. Chẳng hạn,năm 2016, doanh nghiệp sử dụng 1,5 triệu tấn nguyên liệu chế biến, thì có đếnhơn 2/3 phải nhập khẩu. Còn sáu tháng đầu năm 2018, Việt Nam xuất khẩu được176.000 tấn điều nhân, trị giá 1,7 tỉ USD, nhưng cũng phải bỏ ra tới 1,15 tỷUSD để nhập 537.000 tấn nguyên liệu.

Theo ông Cầm, Việt Nam là quốcgia xuất khẩu và nhập khẩu nguyên liệu điều lớn nhất thế giới (nhập đa phần từchâu Phi), nhưng chúng ta không quyết định được giá bán, lẫn giá nhập.Lấy dẫnchứng từ việc nhập nguyên liệu, ông Cầm nói vài năm trước do làm điều có lãinên doanh nghiệp ồ ạt mở cơ sở, xây thêm nhà máy, dẫn đến tình trạng dư công suất.Việcđầu tư quá nhiều vào nhà máy còn khiến doanh nghiệp hụt vốn lưu động, nay, đểcó nguyên liệu làm, duy trì công suất thì buộc phải tranh nhau mua, và kết quảlà bị người bán ép giá.Ở chiều ngược lại, khi chế biến ra nhân điều xuất khẩu,cũng vì kẹt tiền, muốn có tiền nhanh đáo hạn ngân hàng họ lại phải bán rẻ, phảicạnh tranh phá giá.

“Chúng ta không thể tận dụngđược vị thế số một của người mua, người bán. Khâu nào cũng bị động, dẫn đến chịutrận cho khách hàng ép giá!”, ông Cầm cho hay.

TheoBảo Anh - TGTT