5 dự án cuối cùng Chung kết Khởi nghiệp Xanh 2026: Những câu hỏi phía sau doanh thu

Từ nền tảng kết nối lao động thủ công, rượu truyền thống, thời trang tái chế đến trà cao cấp và mứt me bản địa, năm dự án Bảng B tại vòng chung kết Khởi nghiệp Xanh 2026 cho thấy sự đa dạng của các mô hình khởi nghiệp xanh. Tuy nhiên, trước Ban giám khảo, câu chuyện không dừng ở ý tưởng hay doanh thu. Các nhóm phải trả lời những câu hỏi khó hơn: sản phẩm có đủ chất lượng, mô hình có bền vững và thị trường có thực sự cần những gì họ đang làm?
Mô hình thủ công cần chứng minh cả tính xanh lẫn hiệu quả kinh doanh
Dự án “Creain – Nền tảng thủ công GIG Economy”, đến từ Hà Nội do Nguyễn Quốc Trường, nhà sáng lập L’Forest, giới thiệu mô hình sản xuất quà tặng và đồ trang trí thủ công từ nguyên liệu tự nhiên bản địa như rêu, hoa, lá và các loại cỏ cây được làm khô.
Điểm đáng chú ý của dự án là cách kết hợp kỹ thuật thủ công với công nghệ bảo quản. L’Forest sử dụng glycerin và màu thực phẩm nhằm giữ độ tươi tự nhiên, giúp sản phẩm duy trì màu sắc trong khoảng 2-3 năm.
Dự án cũng đặt yếu tố xã hội vào mô hình vận hành. Khoảng 50% nhân sự sản xuất là người khuyết tật, trong đó có các lao động khiếm thính. Theo nhà sáng lập, đặc điểm tập trung, tỉ mỉ và sự khéo léo của nhóm lao động này phù hợp với công việc thủ công. L’Forest còn hướng đến đào tạo nghề thêu tay cho phụ nữ khuyết tật tại TP.HCM.
Một điểm khác biệt là dự án xây dựng nền tảng quản trị sản xuất từ xa, đã kiểm soát hơn 50.000 sản phẩm trong hai năm, với tỷ lệ đạt yêu cầu kiểm soát chất lượng trên 85%. Doanh nghiệp đồng thời phát triển thương hiệu bán lẻ L’Forest và có kho bãi, pháp nhân tại Mỹ để hỗ trợ hoạt động giao hàng, thanh toán và thuế.
Theo phần trình bày, doanh thu thương mại bán lẻ trực tiếp đến người tiêu dùng năm 2024 đạt 500.000 USD, dự kiến năm 2025 đạt 700.000 USD.
Trước quy mô và tốc độ phát triển này, các giám khảo Đàm Sao Mai, Nguyễn Cẩm Chi và Nguyễn Tuấn Quỳnh đặt ra những câu hỏi về bản chất mô hình kinh doanh, doanh số và khả năng phát triển lâu dài.
Giám khảo Nguyễn Tiến Trung lưu ý là cần tách bạch doanh thu của nền tảng quản trị, xưởng sản xuất và thương hiệu bán lẻ. Đây là ba cấu phần có chức năng và cách tạo ra giá trị khác nhau. Nếu không phân định rõ, các con số tài chính có thể gây nhầm lẫn khi đánh giá hiệu quả thực tế hoặc tiếp cận nhà đầu tư.
Theo giám khảo Nguyễn Tuấn Quỳnh sản phẩm được giới thiệu có khả năng giữ màu từ hai đến ba năm, dự án cũng nên sử dụng phương pháp kiểm định lão hóa gia tốc để đánh giá độ bền, thay vì chỉ chờ thời gian tự nhiên.
Đặc biệt, câu hỏi về tính xanh của nguyên liệu rêu đặt ra một khía cạnh đáng chú ý.
Đưa rượu truyền thống ra thế giới, nhưng phải giải bài toán chất lượng và mùa vụ
Rượu Làng lựa chọn một hướng đi khác, phục hồi nghề nấu rượu thủ công, đồng thời xây dựng sản phẩm theo tiêu chuẩn và cách tiếp cận của thị trường hiện đại.
Dự án sử dụng gạo nếp tài đạt chứng nhận hữu cơ của Nhật Bản, do 70 hộ dân người Dao thuộc Hợp tác xã Yên Thương, Phú Thọ canh tác. Đầu ra nguyên liệu được bao tiêu, qua đó tạo thêm sinh kế cho các hộ dân tham gia vùng trồng.
Nhóm sáng lập có kinh nghiệm 15 năm làm việc trong lĩnh vực công nghệ tại các tập đoàn quốc tế như Facebook và Google. Dự án cũng đầu tư vào xây dựng thương hiệu, hợp tác với chuyên gia pha chế Phạm Tiến Tiếp làm đại sứ thương hiệu.
Rượu Làng đã nhận các giải thưởng tại Anh, Mỹ và Singapore; có hơn 300 điểm bán, trong đó có khách sạn Marriott, Sheraton, hệ thống cửa hàng miễn thuế tại sân bay và các nhà hàng cao cấp. Sản phẩm đã xuất khẩu sang Singapore và đang chuẩn bị tiếp cận thị trường Australia.
Doanh thu cũng tăng nhanh qua các mùa Tết. Từ mức 500 triệu đồng trong mùa Tết đầu tiên năm 2025, doanh thu mùa Tết thứ hai đạt 3 tỷ đồng, trong đó thương mại điện tử đóng góp 47%. Tuy nhiên, doanh thu cả năm khoảng 7–8 tỷ đồng và 70–80% vẫn phụ thuộc vào mùa Tết.
Các giám khảo Đàm Sao Mai, Phan Văn Minh, Nguyễn Khắc Minh Trí và Nguyễn Tuấn Quỳnh tập trung vào chất lượng sản phẩm, khả năng phát triển thêm dòng hàng và tính ổn định của thị trường.
Trong phần thử sản phẩm, giám khảo cho hay, rượu vẫn còn cảm giác xốc cồn ở họng. Đây là vấn đề cần được nhóm tiếp tục xử lý bằng việc hoàn thiện quy trình chưng cất, phối trộn và kiểm soát các chỉ tiêu liên quan đến methanol, aldehyde theo tiêu chuẩn áp dụng.
Với một sản phẩm đồ uống có cồn, câu chuyện nguyên liệu bản địa hay giải thưởng quốc tế có thể giúp tạo sự chú ý ban đầu. Nhưng chất lượng cảm quan và độ an toàn mới là nền tảng để giữ chân người tiêu dùng, giám khảo Phan Văn Minh chia sẻ.
Giám khảo Nguyễn Khắc Minh Trí cũng gợi ý phát triển thêm các dòng rượu trái cây như chuối, chanh dây, dứa, xoài để mở rộng lựa chọn quà tặng. Quan trọng hơn, nhóm cần giảm sự phụ thuộc vào mùa Tết bằng cách xây dựng sản phẩm và chương trình bán hàng cho các dịp khác trong năm, từ ngày 8/3, Trung thu, Halloween đến quà tặng doanh nghiệp.
Vải vụn có thể thành sản phẩm giá trị cao đến đâu?
Với dự án “Kết từng mảnh vải – Nối bao yêu thương”, thương hiệu thời trang đồ mặc nhà Binani, hoạt động từ năm 2008, tìm cách kéo dài vòng đời của những phần vải thừa trong ngành may mặc.
Thay vì xem các mảnh vải còn mới sau công đoạn cắt là phế liệu, nhóm thu gom và xử lý chúng bằng kỹ thuật may chần, thêu, vẽ tay để tạo thành túi, nơ, tạp dề, phụ kiện, bao bì tuần hoàn và quà tặng doanh nghiệp.
Mô hình cũng tạo cơ hội việc làm cho phụ nữ nội trợ có thể làm việc tại nhà, đồng thời kết nối các trung tâm dành cho người khuyết tật để gia công những chi tiết nhỏ.
Năm 2024, dự án đạt 22 triệu đồng; năm 2025 đạt 379 triệu đồng. Trong chín tháng đầu năm 2026, doanh thu được nhóm báo cáo đạt 12 tỷ đồng, phần lớn đến từ một container sản phẩm tái chế xuất khẩu sang châu Âu. Khoảng 70% doanh thu đến từ mảng quà tặng doanh nghiệp xuất khẩu.
Tuy vậy, với một dự án lấy sáng tạo và giá trị thủ công làm lợi thế, câu hỏi đặt ra không chỉ là có thể thu gom, tái chế được bao nhiêu vải, mà còn là sản phẩm sau tái chế có đủ sức tạo ra giá trị khác biệt hay không.
Giám khảo Vũ Kim Hạnh dẫn câu chuyện nhà thiết kế Sĩ Hoàng từng ghép những mảnh lụa vụn thành bức tranh “Ruộng bậc thang”, bán với giá 8 triệu đồng cho một khách hàng Nhật Bản. Ví dụ này gợi ra một hướng đi cho dự án, giá trị của vật liệu tái chế không chỉ nằm ở việc tận dụng phần dư thừa, mà còn ở ý tưởng thiết kế, kỹ thuật chế tác và câu chuyện phía sau sản phẩm.
Nếu chỉ dừng ở việc ghép các mảnh vải thành một món đồ mới, sản phẩm khó tạo được lợi thế lâu dài. Nhưng khi mỗi món đồ có thiết kế riêng, mang câu chuyện về người làm, nguồn nguyên liệu và hành trình tái sử dụng, giá trị thương mại có thể được nâng lên đáng kể.
Việt Tú Trà đạt giải quốc tế vẫn cần tìm đúng người mua
Việt Tú Trà có nền tảng từ gia đình làm trà hơn 35 năm. Đại diện dự án, Phạm Thị Thanh Hương, giới thiệu vùng nguyên liệu 15 ha tại Đường Hoa, Quảng Ninh, trồng giống ô long Ngọc Thúy theo hướng hữu cơ, trong đó có sử dụng mật ong làm phân bón lá.
Dự án phát triển các dòng trà cao cấp, hợp tác với nghệ nhân và những vùng trà cổ thụ ở núi cao. Hai sản phẩm Hồng mật Đường Hoa và Bích loa xuân rệt hương sen được giới thiệu đã đạt giải Vàng tại World Tea Championship ở Australia.
Việt Tú Trà hiện có sáu sản phẩm trà đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia và là doanh nghiệp khoa học và công nghệ duy nhất tại Quảng Ninh nghiên cứu chuyên sâu về trà, theo thông tin nhóm trình bày.
Sản phẩm hướng đến nhóm khách hàng doanh nhân, quà tặng đối ngoại và các chuỗi nghỉ dưỡng cao cấp. Dự án cho biết đã xuất khẩu sang Trung Quốc trước Tết 2026, với mức giá thương mại từ 6,6 triệu đến 105 triệu đồng/kg.
Những con số về giải thưởng, vùng nguyên liệu và giá bán cho thấy tham vọng định vị trà Việt ở phân khúc cao cấp. Tuy nhiên, Ban giám khảo đặt vấn đề về khoảng cách giữa tiềm năng sản phẩm và doanh số thực tế.
Giám khảo Nguyễn Lâm Viên đặt câu hỏi về doanh số, liệu kết quả kinh doanh có tương xứng với những thông tin mà dự án trình bày, trong bối cảnh hoạt động sản xuất và bán hàng được giới thiệu là đang vận hành khá tốt.
Giám khảo Nguyễn Tiến Trung đi sâu hơn vào câu chuyện khách hàng. Theo ông, doanh nghiệp cần trả lời được vì sao khách hàng mua sản phẩm, vì sao họ không mua và họ mong đợi điều gì. Từ đó, nhóm phải xác định rõ nhu cầu của khách hàng, cách tiếp cận thị trường và tỷ lệ khách hàng thực tế của mình.
Một sản phẩm có giải thưởng quốc tế, nguyên liệu tốt và giá bán cao chưa đồng nghĩa với việc đã tìm được thị trường tương ứng. Đặc biệt ở phân khúc siêu cao cấp, người mua thường có những yêu cầu cụ thể về chất lượng, trải nghiệm, nguồn gốc, dịch vụ và sự khác biệt.
Giám khảo Nguyễn Tuấn Quỳnh cũng đặt câu hỏi về khả năng đáp ứng của vùng nguyên liệu hiện có, diện tích 15 ha đã đủ cho kế hoạch phát triển hay chưa? Đây là vấn đề cần được tính toán cùng với năng lực sản xuất, quy mô đơn hàng và khả năng mở rộng thị trường.
Mứt me Kim Anh và bài toán bảo quản
Ở dự án cuối cùng, Võ Thị Kim Anh chọn trái me xanh bản địa làm nguyên liệu chính để phát triển sản phẩm mứt, hướng đến định vị vị chua đặc trưng Nam Bộ.
Nguồn me được thu mua từ Vĩnh Long, Đắk Lắk và Gia Lai. Nhóm ưu tiên loại me trái lớn, khoảng 15-17 trái/kg, với giá thu mua 22.000-26.000 đồng/kg, cao hơn mặt bằng thị trường khoảng 10%.
Quy trình sản xuất được tổ chức theo năm công đoạn, liên kết vùng nguyên liệu, sơ chế và cấp đông, trữ thịt me, chế biến bằng cách phơi nắng ban ngày kết hợp sấy ban đêm, sau đó phân phối.
Mứt me xanh hiện chiếm 80-85% doanh thu. Dự án cũng phát triển thêm me ngào, mứt mãng cầu kết hợp me và một số sản phẩm gia vị.
Trong sáu tháng đầu năm 2026, doanh thu đạt 3,32 tỷ đồng, với tỷ trọng thương mại điện tử chiếm 45,9%. Nhóm đặt mục tiêu doanh thu 5 tỷ đồng trong năm 2026 và 20 tỷ đồng vào năm 2029. Hoạt động sản xuất hiện tạo việc làm cho khoảng 8-30 phụ nữ địa phương, với mục tiêu tăng lên 110 người vào năm 2029.
Giám khảo Nguyễn Tuấn Quỳnh đặt câu hỏi về vùng nguyên liệu và khó khăn lớn nhất trong quá trình sản xuất. Sau đó, giám khảo Đàm Sao Mai tiếp tục trao đổi với dự án.
Một vấn đề được Ban giám khảo lưu ý là hạn sử dụng của sản phẩm. Phương pháp phơi nắng thủ công khiến me dễ bị chua và hư hỏng nếu độ ẩm không được kiểm soát tốt. Bao bì hiện tại cũng chưa đủ kín khí, làm tăng nguy cơ sản phẩm tiếp xúc với không khí và lên men.
Đây là điểm nghẽn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đưa sản phẩm vào các hệ thống phân phối lớn. Khi bán hàng qua thương mại điện tử, doanh nghiệp có thể tiếp cận người mua trực tiếp và xử lý đơn hàng ở quy mô nhất định. Nhưng để vào chuỗi đại lý, siêu thị, sản phẩm cần có thời hạn bảo quản ổn định, chất lượng đồng đều và quy trình sản xuất được chuẩn hóa.
Ban giám khảo đề xuất dự án kết nối với chuyên gia công nghệ thực phẩm để cải tiến công đoạn sấy, kiểm soát độ ẩm và nghiên cứu bao bì kín khí. Giám khảo Giang cũng ghi nhận doanh thu của dự án đang ở mức tốt, mô hình vận hành có kết quả và khuyến nghị nhóm tiếp tục bám sát nhu cầu khách hàng để phát huy lợi thế.

Trần Quỳnh