Bán lẻ Việt Nam năm 2030: Tạp hóa gia đình lên đời!

Tạp hóa gia đình hiện đại hơn vào năm 2030
Sau những kệ hàng sáng đèn là các ông bà chủ trẻ, giỏi quản trị và công hơn. Ảnh: VinShop (nay là OneShop)
  • Nhóm tiệm tạp hóa nhỏ lẻ, gia đình hiện chiếm 70-80% số điểm bán, chiếm 38% giá trị thị trường bán lẻ Việt Nam.
  • Các dự báo chỉ ra giá trị đóng góp của nhóm này sẽ sụt giảm mạnh còn 18% vào năm 2030.
  • Kênh truyền thống đang trải qua 4 quá trình: hiện đại hóa, phân hóa, số hóa và chuyên biệt hóa.
  • Sự xuất hiện của mô hình bán hàng lai (hybrid)
  • Thế hệ chủ cửa hàng trẻ tuổi đang thay đổi bộ mặt của tạp hóa gia đình.

Các tiệm tạp hóa gia đình (mom&pop) sẽ chịu sức ép lớn từ hệ thống siêu thị và thương mại điện tử trên thị trường bán lẻ năm 2030 đầy cạnh tranh. Nhưng kênh bán lẻ truyền thống (GT) vẫn duy trì sức sống đáng kể nhờ khả năng thích ứng với đặc điểm tiêu dùng tại Việt Nam. Đây là nhận định của ông Đinh Công Trí, Giám đốc chiến lược kinh doanh cấp cao TT Group, cựu Giám đốc Bán hàng Unilever tại buổi trao đổi về biến động thị trường bán lẻ hôm 10-10.

Ông Đinh Công Trí nhấn mạnh rằng, sự tồn tại của kênh truyền thống không dành cho tất cả mọi mô hình.

Tạp hóa nhỏ hẹp dần đất sống

Kênh bán lẻ truyền thống đang trải qua bốn quá trình song song: hiện đại hóa, phân hóa, số hóa và chuyên biệt hóa. Sự phân hóa này thể hiện rõ rệt qua số liệu dự báo dịch chuyển giá trị đến năm 2030.

Cụ thể, nhóm tiệm tạp hóa nhỏ lẻ (mom & pop) hiện chiếm 70-80% tổng số lượng điểm bán nhưng quy mô nhỏ và năng lực quản lý hạn chế. Tỷ lệ đóng góp giá trị của nhóm này được dự báo sẽ sụt giảm mạnh, từ mức 38% của năm 2022 xuống chỉ còn 18% vào năm 2030. Những cửa hàng quá nhỏ, không đạt tiêu chuẩn vệ sinh và không nâng cấp trải nghiệm mua sắm sẽ buộc phải thu hẹp hoặc đóng cửa.

Ngược lại, mô hình tạp hóa gia đình quy mô lớn (family grocery) dù chỉ chiếm 20-30% số lượng điểm bán nhưng sẽ vươn lên giữ vững khoảng 20% thị phần giá trị. Nhóm này có lợi thế nhờ diện tích lớn hơn, quản lý kho bài bản và khả năng tạo ra giá trị đơn hàng cao hơn.

Sau kệ hàng sáng mới là các ông bà chủ trẻ

Một chuyển biến đáng chú ý để duy trì sức cạnh tranh của kênh truyền thống nằm ở thế hệ chủ cửa hàng. Thay cho hình ảnh những tiểu thương lớn tuổi kinh doanh chủ yếu dựa vào trí nhớ, kinh nghiệm và quan hệ xóm giềng, ngày càng có nhiều người trẻ từ 30-40 tuổi tiếp quản hoặc mở mới cửa hàng.

Thế hệ chủ tiệm mới này sở hữu tư duy công nghệ tốt. Họ sử dụng ứng dụng phần mềm để quản lý tồn kho, lập các nhóm Zalo hoặc Facebook để nhận đơn hàng trong khu dân cư, thậm chí thực hiện phát sóng trực tiếp (livestream) ngay tại cửa hàng để tiếp cận khách.

Từ sự chuyển giao này, cửa hàng truyền thống không còn đơn thuần là một điểm bán trực tiếp (offline). Mô hình bán hàng lai (hybrid) – kết hợp giữa bán hàng trực tiếp tại điểm bán và trực tuyến – đang mở ra hướng phát triển mới. Cửa hàng truyền thống dần trở thành các điểm kết nối trực tuyến và trực tiếp (O2O), đảm nhận luôn vai trò là điểm nhận hàng và giao hàng chặng cuối (last-mile delivery) cho cư dân xung quanh.

Một tiệm tạp hóa vùng nông thôn ở Quảng Xương, Thanh Hóa. Dù bị thu hẹp về quy mô thị trường, nhưng tiệm tap hóa gia đình vẫn còn đất sống. Ảnh: Hạnh Linh

Hiện đại hóa không đồng nghĩa là tốn kém

Đứng trước áp lực thay đổi, ông Đinh Công Trí cho rằng việc nâng cấp kênh bán lẻ truyền thống không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khoản đầu tư khổng lồ. Các chủ cửa hàng có thể tập trung vào những thay đổi thiết thực và ít tốn kém để tối ưu hóa hiệu quả:

  • Chuẩn hóa không gian: Sắp xếp lại quầy kệ khoa học, khu vực vệ sinh sạch sẽ, và áp dụng nguyên tắc trưng bày hàng hóa (merchandising) giúp khách hàng dễ nhìn, dễ lấy.
  • Tối ưu danh mục: Lựa chọn danh mục sản phẩm (assortment) phù hợp với đặc thù khu vực, tập trung vào hàng hóa thiết yếu và sản phẩm địa phương thay vì dàn trải.
  • Đa dạng tiện ích: Bổ sung các phương thức thanh toán không tiền mặt như quét mã QR, ví điện tử.
  • Ứng dụng công nghệ: Sử dụng các nền tảng công nghệ kết nối doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B platform) để so sánh giá, đặt hàng từ nhà cung cấp nhằm tối ưu nguồn hàng và biên lợi nhuận.

Điểm mấu chốt của quá trình nâng cấp là khả năng phục vụ đúng nhu cầu của từng nhóm người mua trong khu vực. Chuyên gia chỉ ra 4 nhóm khách hàng cốt lõi tại kênh này: Gia đình trẻ thường cần mua bổ sung nhanh; gia đình có kế hoạch chi tiêu luôn quan tâm đến giá trị và ngân sách; người lớn tuổi cần sự tư vấn gần gũi; và nhóm người mua trẻ tuổi kỳ vọng nhiều hơn vào sự tiện lợi và trải nghiệm số.

Tựu trung lại, sự bền bỉ của kênh bán lẻ truyền thống trong 5 năm tới được quyết định bởi khả năng chuyển đổi. Hiện đại hóa không đơn giản chỉ là đưa công nghệ vào cửa hàng, mà cốt lõi là việc tổ chức lại hoạt động kinh doanh bám sát vào nhu cầu thực tế của người tiêu dùng địa phương.

Diện mạo thị trường bán lẻ Việt Nam năm 2030

Biến động kênh bán lẻ và thương mại điện tử: Doanh nghiệp nên thích ứng ra sao?” là buổi tọa đàm do Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất Lượng Cao tổ chức ngày 10-10 tại TP.HCM.

Ba diễn giả chính của buổi tọa đàm:

– Ông Chinh Lê, Trưởng nhóm chuyên gia thị trường Trung tâm BSA.

– Ông Đinh Công Trí, Giám đốc Chiến lược kinh doanh cấp cao TT Group, cựu Giám đốc Bán hàng, Giám đốc Trade Marketing Unilever.

– Ông Phạm Hồng Sơn, cựu Tổng giám đốc One Mount Group, cựu Giám đốc Bán hàng Unilever, Tổng giám đốc MCC.

Ricky Hồ / BSA Media


Xem thêm:

Bán lẻ Việt Nam năm 2030: Kênh truyền thống giữ sức bền, minimart tăng 3 lần, chiến trường chính là vùng ven

Bị xóa tên ở Thái Lan, MaxValu tìm cách trụ vững tại Việt Nam?

Tập đoàn Thái Lan xóa tên MaxValu. Vì sao đối thủ nước ngoài không thể cạnh tranh với các đế chế bán lẻ Thái Lan?


Tin bài khác: