
- Nghiên cứu từ ES&T chỉ ra 15/16 sản phẩm từ nhựa có mức phát thải trọn vòng đời thấp hơn các vật liệu thay thế (giấy, nhôm, thủy tinh) do tiêu tốn ít năng lượng sản xuất và vận chuyển.
- Sản xuất thủy tinh thải CO2 gấp 3 lần nhựa; trong khi đó, giấy phân hủy tại bãi chôn lấp giải phóng methane (CH4) – khí gây nóng lên toàn cầu mạnh gấp 20 lần CO2.
- Các nghiên cứu nói sản xuất túi giấy tiêu tốn lượng nước gấp đôi, phát thải gấp 5 lần túi nylon trong khâu xử lý. Còn Bộ Môi trường Hàn Quốc chỉ ra rằng quy trình sản xuất ống hút giấy tốn lượng nước khổng lồ và có chỉ số rủi ro ô nhiễm cao hơn nhựa PP 6,33 lần.
- Thay vì cấm nhựa cực đoan, các quốc gia như Singapore và Hàn Quốc đang chuyển hướng sang công cụ quản lý trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và áp phí bao bì.
- Tuy vậy, WWF cho rằng tranh cãi “giấy hay nhựa” chỉ là hình thức “tẩy xanh” (greenwashing), giải pháp thực sự nằm ở việc giảm thiểu tiêu dùng và ưu tiên các vật dụng tái sử dụng nhiều lần (inox, thủy tinh dùng lại).
Nghiên cứu ở nhiều nước đã chỉ ra một thực tế phức tạp và phũ phàng hơn. Thủy tinh thải ra lượng khí CO2 cao gấp ba lần nhựa trong quá trình sản xuất, còn giấy lại phát sinh khí methane siêu ô nhiễm khi phân hủy ở bãi rác. Sự đánh đổi này đòi hỏi con người phải có cái nhìn toàn diện và cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định chọn bất kỳ vật liệu thay thế nào.
Vòng đời nhựa phát thải thấp hơn khó ngờ
Tạp chí Khoa học Công nghệ và Môi trường (ES&T) đã công bố một nghiên cứu chuyên sâu do nhóm chuyên gia từ Đại học Cambridge và Học viện Công nghệ Hoàng Gia KTH (Thụy Điển) thực hiện. Nhóm nghiên cứu không chỉ nhìn vào sản phẩm cuối cùng mà bóc tách chi tiết lượng phát thải của các loại vật liệu qua từng giai đoạn: từ sản xuất, vận chuyển, tiêu dùng cho đến khâu thải bỏ.
Nghiên cứu đưa vào phân tích 16 loại sản phẩm chứa nhựa và các vật liệu thay thế được coi là tối ưu nhất hiện nay như giấy, nhôm, thủy tinh (dùng trong bao bì), len và cotton (dệt may). Dữ liệu được áp dụng sát với điều kiện thị trường và hệ thống xử lý rác thải thực tế của Mỹ. Kết quả cho thấy 15 trên tổng số 16 sản phẩm từ nhựa có mức phát thải thấp hơn hẳn các vật liệu thay thế xét trên toàn bộ vòng đời. Tính riêng ở giai đoạn sản xuất và vận chuyển, nhựa chiếm ưu thế trong 10 ứng dụng khác nhau do tiêu tốn ít năng lượng hơn nhôm và thủy tinh. Lượng khí nhà kính phát ra khi sản xuất nhựa chỉ bằng một phần ba so với thủy tinh. Ngoài ra, nhờ trọng lượng cực nhẹ và tỷ lệ vỡ hỏng thấp, nhựa giúp giảm thiểu đáng kể phát thải trong quá trình vận chuyển và phân phối.
Sự thật về giấy và bao bì giấy
Đối với túi mua sắm, để đảm bảo độ bền và công năng chịu tải, một chiếc túi giấy phải có trọng lượng lên tới 55g, nặng hơn rất nhiều so với mức 8g của túi nylon. Hậu quả là khi tính riêng khâu tiêu dùng và xử lý sau thải bỏ, túi giấy phát thải khí nhà kính cao gấp 5 lần túi nylon. Một phần nguyên nhân là do nhựa HDPE tại Mỹ có tỷ lệ tái chế lên tới 30%, trong khi giấy chưa được thiết lập hệ thống tái chế quy mô lớn tương đương.
Trong lĩnh vực đóng gói thực phẩm, việc dùng giấy gói thịt thay cho khay xốp (nhựa giãn nở EPS) và màng bọc nylon có thể giúp cắt giảm lượng khí nhà kính xuống chỉ còn một phần ba trong khâu sản xuất. Tuy nhiên, sự thay đổi này lại làm tăng tỷ lệ hư hỏng thực phẩm trong khâu tiêu dùng. Nguyên nhân là cấu trúc kín đáo của nhựa giúp cản khí, ngăn nước và bảo quản thức ăn tươi lâu hơn giấy rất nhiều.
Câu chuyện tương tự xảy ra với hộp đựng sữa. Hai loại bao bì phổ biến tại Mỹ là chai nhựa cứng HDPE và hộp giấy (thường gồm 80% giấy và 20% nhựa mềm LDPE để chống thấm). Dù giảm được trực tiếp tỷ lệ nhựa, hộp giấy lại gây ảnh hưởng môi trường nặng nề hơn sau khi bị vứt bỏ. Dưới các bãi chôn lấp, giấy phân hủy và giải phóng methane (CH4) – một loại khí gây hiệu ứng nhà kính làm nóng hành tinh mạnh gấp 20 lần so với khí CO2.
Tại Hàn Quốc, hồi tháng 10-2026, Bộ Môi trường đã công bố một nghiên cứu gây chấn động khi chỉ ra rằng ống hút giấy mang lại tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe mô hình hóa cao hơn ống hút nhựa PP. Đánh giá trên 16 tiêu chí cho thấy quy trình sản xuất và thải bỏ ống hút giấy tiêu tốn lượng nước khổng lồ, góp phần phá hủy tài nguyên rừng và phát thải nhiều hóa chất độc hại. Chỉ số nguy cơ gây ung thư mô hình hóa của ống hút giấy cao gấp 6,33 lần so với nhựa PP – phản ánh mức độ ô nhiễm xả ra môi trường xung quanh các nhà máy sản xuất bột giấy và phụ gia chống thấm. Thêm vào đó, do kích thước quá nhỏ, việc tái chế ống hút giấy gần như bất khả thi, khiến hơn 73% lượng rác thải này bị đem đi thiêu hủy hoặc chôn lấp, theo Korea Times và Korea Herald.

Cách tiếp cận khác
Nhiều quốc gia đã tiến hành các nghiên cứu tương tự để tìm ra chính sách quản lý rác thải phù hợp nhất.
Tại Singapore, nghiên cứu do Cơ quan Môi trường Quốc gia (NEA) ủy thác tập trung đánh giá túi mua sắm dựa trên giả định một hộ gia đình bốn người dùng 1.248 chiếc túi mỗi năm. Kết quả chỉ ra mọi loại túi – từ nylon, giấy, nhựa trộn chất phân hủy đến nhựa tinh bột ngô – đều để lại dấu chân carbon. Cụ thể, việc sản xuất túi giấy tiêu tốn lượng nước gần gấp đôi và đòi hỏi chuyển đổi mục đích sử dụng đất cao gấp 5 lần so với túi nhựa do các hoạt động trồng trọt và chế biến bột giấy. Dựa trên dữ liệu này, chính phủ Singapore không ban hành lệnh cấm nhựa dùng một lần. Thay vào đó, họ tập trung vào trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), áp phí sử dụng túi nilon, đồng thời khuyến khích các mô hình kinh doanh không đóng gói sẵn và dịch vụ cho thuê hộp đựng thực phẩm tái sử dụng, Straits Times đưa tin.
Hàn Quốc đã hạn chế sử dụng ống hút nhựa vào năm 2022, hoãn vô thời hạn việc thực thi vào năm 2023 do phản đối của công chúng. Nghiên cứu của Bộ Môi trường là cú hích mới buộc chính phủ Hàn Quốc tiếp tục tạm hoãn vô thời hạn lệnh cấm ống hút nhựa thông thường.
Chấm dứt “tẩy xanh” – thói quen tiêu dùng mang yếu tố quyết định
Từ khảo nghiệm túi giấy, các chuyên gia của Bộ Môi trường Hàn Quốc và Tổ chức quốc tế về bảo tồn thiên nhiên (WWF) đã đồng thuận cho rằng: Bản chất của vấn đề không nằm ở việc chọn “giấy hay nhựa”. Nếu tổng lượng tiêu thụ không giảm, việc thay thế vật liệu này bằng vật liệu khác chỉ là một hình thức “tẩy xanh” (greenwashing). Giải pháp bền vững nhất là hạn chế tối đa việc dùng đồ một lần bằng cách uống trực tiếp từ ly hoặc chuyển hẳn sang ống hút inox, thủy tinh có thể tái sử dụng lâu dài.
Bà Erin Simon, Phó Chủ tịch kiêm Trưởng Bộ phận rác thải và kinh doanh nhựa tại WWF, khẳng định quyết định về vật liệu không thể đơn giản hóa thành câu hỏi “Giấy hay nhựa tốt hơn?”, mà là vật dụng đó có thực sự cần thiết ngay từ đầu.
WWF mạnh mẽ kêu gọi người dùng và doanh nghiệp ứng xử với vật liệu bằng trách nhiệm cao nhất: Ưu tiên giảm thiểu tiêu dùng, tiếp đến là áp dụng các giải pháp tái sử dụng (reuse) và tái nạp (refill), sau đó mới tính đến bài toán thay thế vật liệu.
Ricky Hồ / BSA Media
Tin bài khác:




















