Câu hỏi đưa ra là hai người đónên làm gì? Kết quả của tư duy logic và có ý chí của 2 tù nhân này là cả 2 cùngthú tội. Vì thế, để Jim và Tonny phải ngồi tù một tuần thì cả hai người phải đặtsuy nghĩ lên nhau, tức người này đặt mình vào vị trí của người kia và ngược lại.

TS. Lê Hồng Nhật chia sẻ một số vấn đề trong cuốn sách “lý thuyết trò chơi và ứng dụng trong quản trị kinh doanh” do ông là tác giả

Câu chuyện trên lột tả một điều,trong đời sống kinh doanh và cạnh tranh của doanh nghiệp, khi một người tìmcách hợp tác, phải để người kia thấy họ có thể được hưởng một cái gì đó to hơnthì khả năng mới có thể hợp tác.

Cái chính ở đây là có sự mâu thuẫngiữa lợi ích chung và chạy theo động cơ vị kỷ. Chính vì mọi người ai cũng tìmcách cực đại hóa lợi ích của mình mà không nhìn đến ảnh hưởng của người thứ hainên thay vì kết cục họ lẽ ra chỉ ngồi tù trong 1 tuần thì cả hai phải ngồi tùtrong 8 tuần. Lý thuyết trò chơi ở đây thể hiện có sự mâu thuẫn giữa lợi ích tậpthể và động cơ cá nhân.

Đó là câu chuyện được tiến sĩ LêHồng Nhật hiện là cộng tác viên Ủy ban Kinh tế, Ủy ban Tài chính và Ngân sách củaQuốc hội đưa ra trọng buổi Ăn trưa làm việc của Câu lạc bộ Doanh nghiệp Dẫn đầuLBC ngày 11.10.2016 về: “Lý thuyết tròchơi và các quyết định chiến lược trong kinh doanh”.

TS. Nhật cũng cho hay, lý thuyếttrò chơi có khả năng diễn giải rất nhiều tình huống diễn ra trong đời thực màta thấy ở cả trong gia đình, xã hội, kinh tế…

Như hai công ty cùng bán sản phẩmnhư nhau, họ cùng tìm cách hạ giá để thu hút khách hàng về phía mình, thay vìcùng phối hợp kiểm soát giá cả độc quyền và lợi nhuận. Làm như thế, cả hai sẽ bịthiệt vì cạnh tranh giá thì lợi nhuận sẽ giảm sút.

Lý thuyết trò chơi cũng chỉ ra rằng,sự cạnh tranh công bằng và không công bằng đem lại hệ quả rất khác nhau trongkinh doanh.

Toàn cảnh buổi ăn trưa làm việc của LBC

Tại sao người ta lại có thể dùngdùng lý thuyết trò chơi để dự đoán được kết cục cuộc chơi, tạo thế cân bằng…? TS.Lê Hồng Nhật kể: Có hai người tên là An và Bình, họ bán kem cho du khách tắm nắngtại bờ biển Hội An, họ cạnh tranh rất khốc liệt về địa điểm dù giá bán nhưnhau. Du khách thì rất ngại đi xa để mua kem, vậy 2 người bán này cần đặt cửahàng bán kem của mình ở đâu thì phù hợp?.

An và Bình sẽ đặt cửa hàng ngay cạnhnhau và ở điểm giữa của bãi biển, vì sao? Khi đó lượng khách sẽ chia đôi, trướcđó họ chạy qua chạy lại xem đối thủ mình ở đâu thì họ chạy tới đó bán. Do đóchiến lược tốt nhất của Bình là đặt gần vị trí của An và An thì ngược lại, chiếnlược tốt nhất là đặt cạnh Bình. Do đó điểm giữa này cả hai đều trụ lại và tạora thế cân bằng.

“Chúng ta thấy các cửa hàng mắt kính,máy tính, điện thoại hay các khách sạn cao cấp họ cũng có mặt trên cùng một conđường, tuyến phố ở nơi gần ngay nhau”.

TS. Lê Hồng Nhật cho biết, chiếnlược này được đưa ra bởi ông John Forbes Nash Jr, nhà toán học nổi tiếng đã đượcgiải Nobel kinh tế chuyên ngành lý thuyết trò chơi, tức là không ai muốn đi rakhỏi trạng thái cân bằng, vì đi ra khỏi đó sẽ bị thiệt.

TS. Nhật cũng nói về sự hợp táctrong lý thuyết trò chơi, nếu nhìn về tương lai thấy ảm đạm thì không ai muốn hợptác, từ đó nó đòi hỏi mọi người phải quan tâm đến tương lai, khi cạnh tranh gaygắt, không ai biết ngày mai là gì thì không ai giám hợp tác lâu dài mà người tachỉ tìm cách cạnh tranh với nhau.

Lý thuyết trò chơi cũng chỉ ra rằng,các doanh nghiệp còn phải tính đến lợi ích dài hạn thông qua quan hệ hợp táclâu dài: “Ta đừng nghĩ, cuộc chơi không phải là một lần mà cuộc chơi có lặp lạinhiều lần. Khi đó cuộc chơi sẽ có tính lịch sử, có tương lai và người chơi cóthể tạo ra hành động của mình. Họ sẽ thưởng hoặc phạt khi nhìn vào hành động củata trong quá khứ đã làm với họ”.

Điểm nữa được TS. Nhật bàn đến làphải có khả năng giám sát các hành vi bội ước. Trong kinh doanh nhiều khi doanhnghiệp không biết tại sao khách hàng giảm đi là do đâu, do tổng cầu của nềnkinh tế giảm, do mẫu mã của doanh nghiệp ít được lựa chọn, hay do đối thủ phágiá…

“Nếu giả sử có rất nhiều tình huốngmà ta không biết được đâu là nguyên nhân thực sự thì do chúng ta đã phạm haisai lầm, phản đối tác khi đang hợp tác và không phản đối tác khi họ bội ước. Nếutình huống đó bất ổn và không xác định được thì hợp tác cũng không có khả năngxảy ra, nên phải có khả năng giám sát hành vi bội ước”.

Vì thế các hiệp hội có vai tròquan trọng, vì đây là nơi chia sẻ thông tin, và khi sự trừng phạt của cả hiệp hộivới thành viên bội ước sẽ mạnh hơn, nặng hơn nhiều so với một cá nhân nào đó trừngphạt.

Bài, ảnh: Trần Quỳnh