Chính phủ Thái Lan đã ban hành nhiều biện pháp để kiềm chế tác động của cuộc khủng hoảng hạt nhựa đến nền kinh tế và bảo vệ người tiêu dùng trước áp lực lạm phát. Chính phủ đã chính thức lập nhóm đặc nhiệm liên ngành, đưa hạt nhựa vào diện kiểm soát đặc biệt, khuyến khích tái chế…
Tuy vậy, từ đầu tháng 3, doanh nghiệp Thái Lan đã cảnh báo về tiềm năng xảy ra cuộc khủng hoảng hạt nhựa và phân bón. Nhưng thời điểm đó, mọi người chỉ tập trung vào thiếu hụt xăng dầu.
Doanh nghiệp đã cảnh báo sớm
Doanh nghiệp Thái đã sớm sẵn sàng ứng phó trước tác động của tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhựa từ đầu tháng 3, khi khủng hoảng Trung Đông bước sang tuần thứ hai.
Thời điểm đó, ông Pun Paniangvait, Tổng Giám đốc của Thai President Foods (TPF), nhà sản xuất mì ăn liền Mama, nói với Bangkok Post rằng: “Mọi người đang quá chú ý đến giá năng lượng mà ít quan tâm hay thảo luận giá phân bón và khả năng thiếu hụt các sản phẩm hóa dầu như hạt nhựa”.
Ông nói nhiều loại bao bì sản phẩm tiêu dùng, từ chai nước đến bao bì thực phẩm nóng, đều phụ thuộc vào hạt nhựa nguyên liệu. Dầu mỏ là một nguyên liệu chính trong sản xuất hạt nhựa, vì vậy nếu nguồn cung bị hạn chế, sản xuất nhựa cũng sẽ bị ảnh hưởng.
TPF lấy màng nhựa đóng gói từ các nhà cung cấp, sau đó hoàn tất khâu in. “Các nhà sản xuất hạt nhựa đã cảnh báo các nhà cung cấp màng nhựa của chúng tôi về khả năng thiếu hụt hạt nhựa. Phía hạt nhựa không thể xác định được có thể hoàn tất đơn hàng trong tháng 5-2026”.
Ông nói nếu hạt nhựa trở nên khan hiếm, giá màng nhựa chắc chắn sẽ tăng, đẩy tổng chi phí của TPF lên 1-2%. Ông cũng cho rằng, nếu chiến tranh ở Trung Đông tiếp diễn và eo biển Hormuz vẫn đóng cửa trong 3-4 tháng tới, tình trạng thiếu hụt nguồn cung sẽ trở nên rõ rệt hơn.
Trong khi đó, Chookiat Ophaswongse, Chủ tịch danh dự của Hiệp hội xuất khẩu gạo Thái Lan (TREA) nói rằng giá một bao nhựa đựng gạo 50 kg đã tăng lên 10 baht/bao, từ mức 8-9 baht trước khi chiến tranh bắt đầu.
Công ty McThai Co Ltd, đơn vị điều hành chuỗi McDonald’s Thái Lan, có thể sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp ở mức tối thiểu vì công ty đã điều chỉnh bao bì và dụng cụ của mình. Kittiwan Anuwatesakul, giám đốc điều hành của công ty McThai Co Ltd, cho biết việc chuyển sang sử dụng vật liệu giấy và gỗ đã bắt đầu từ năm ngoái, mặc dù một số mặt hàng nhựa như cốc dùng cho một số loại đồ uống nhất định vẫn được sử dụng.
“Nguyên liệu đầu nguồn quan trọng”
Hôm 8-4, chính phủ đã thành lập lực lượng đặc nhiệm đa ngành với sự tham gia của các bộ Công thương, Công nghiệp, Y tế và Nội vụ. Lực lượng này có nhiệm vụ thu thập dữ liệu chuyên sâu về cấu trúc chi phí sản xuất thực tế, mức tồn kho và hành vi phân phối của các doanh nghiệp.
Tại cuộc họp đầu tiên của nhóm công tác đặc biệt, Bộ trưởng Bộ Công nghiệp Varawut Silpa-archa nhấn mạnh mục tiêu của lực lượng này là “xác định nguyên nhân tăng giá và ngăn chặn các hành vi trục lợi, đầu cơ trong giai đoạn khủng hoảng”. Ông cũng cho rằng việc đảm bảo nguồn nguyên liệu với giá hợp lý sẽ giúp giảm áp lực tăng giá thành phẩm, trực tiếp hỗ trợ kiểm soát chi phí sinh hoạt.
Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Thương mại Suphajee Suthumpun khẳng định rằng hạt nhựa là nguyên liệu đầu nguồn trọng yếu cho nhiều ngành công nghiệp, từ bao bì thực phẩm đến vật tư y tế. “Do đó, các biện pháp quản lý là cần thiết để giảm thiểu tác động đến chi phí sinh hoạt của người dân”, bà khẳng định. Bà nói Bộ sẽ giám sát chặt chẽ mức tồn kho để đảm bảo cung ứng đủ hàng hóa thiết yếu với giá cả hợp lý.
Trước đó, hôm 1-4 Bộ Thương mại đã chính thức đưa hạt nhựa, nước uống đóng chai và các loại gia vị vào danh mục hàng hóa kiểm soát đặc biệt theo Luật giá hàng hóa và dịch vụ. Quyết định này được đưa ra sau khi giá hạt nhựa giao ngay trên thị trường tăng vọt từ 30-40% do nguồn cung nguyên liệu naphtha, LNG và LPG bị nghẽn tại nút thắt eo biển Hormuz, buộc các nhà máy lớn như Rayong Olefins của tập đoàn PTT phải tạm dừng hoạt động hoặc giảm công suất.
Thời điểm thích hợp nhất để chuyển đổi xanh
Cuộc khủng hoảng Trung Đông đã phơi bày “gót chân Achilles” của công nghiệp Thái Lan: lệ thuộc quá lớn vào nguyên vật liệu nguyên sinh (gốc) từ nước ngoài, mà không quan tâm đến tái chế nguồn rác thải nhựa. Mỗi năm Thái Lan phát sinh khoảng 2,7 triệu tấn rác thải nhựa, nhưng tỷ lệ tái chế hiện chỉ đạt mức khiêm tốn từ 20-25%.
Bộ trưởng Varawut nhận định khủng hoảng Trung Đông là cơ hội thích hợp để chuyển đổi. “Đây là cơ hội quan trọng để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi bằng cách thúc đẩy tái chế một cách hệ thống, biến rác thải thành hạt nhựa tái chế để thay thế nguyên liệu nguyên sinh, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và củng cố an ninh công nghiệp dài hạn”.
Để thực hiện mục tiêu này, Chính phủ đưa ra các hướng dẫn quản lý dài hạn, bao gồm: (i) Khuyến khích doanh nghiệp đơn giản hóa các đơn vị lưu kho (SKU) để giảm sự phức tạp của sản phẩm. (ii) Thúc đẩy thiết kế lại bao bì nhằm giảm hàm lượng nhựa và tăng khả năng tái chế. (iii) Đẩy mạnh phân loại rác thải tại nguồn và xây dựng hệ thống tái chế bài bản.
Thách thức lớn trước mắt
Các chuyên gia tin rằng các biện pháp kiểm soát giá là cần thiết, nhưng cũng cảnh báo về tình trạng “chảy máu” nguồn cung. Giá trong nước bị áp trần, còn giá khu vực vẫn đang tăng cao, khiến các nhà sản xuất Thái có xu hướng bán hàng ra nước ngoài để hưởng lợi, khiến thị trường nội địa khủng hoảng nguồn cung.
Tuy nhiên, giới chức Thái Lan vẫn giữ thái độ lạc quan thận trọng. Bà Suphajee cho rằng sự ổn định trong vận tải và chi phí nguyên liệu thô sẽ là “đòn bẩy” quan trọng. Đây là nền tảng giúp các biện pháp mới đạt hiệu quả, đưa thị trường hạt nhựa sớm trở lại quỹ đạo ổn định.
Theo Bangkok Post, The Nation, Commoplast
Ricky Hồ / BSA Media
