Theo dữ liệu của Hài quan Trung Quốc, chuối Việt Nam đã vượt qua Philippines để chiếm trung bình hơn 37-42% thị phần tại Trung Quốc, trong khi đó Philippines từng nắm giữ 70-80% thị phần nay chỉ còn 24,5%. Chuối cũng trở thành loại trái cây đứng thứ ba về kim ngạch xuất khẩu tại Việt Nam, với 233 triệu đô la trong nửa đầu năm 2025, tăng gần 55% so với cùng kỳ năm ngoái, theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit).

Lợi thế của chuối Việt Nam tại Trung Quốc

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Vinafruit, chỉ ra ba nguyên nhân chính giúp chuối Việt Nam tăng sức cạnh tranh. Một là chất lượng và giá cả cạnh tranh so với chuối của Philippines. Hai là lợi thế logistics do vị trí địa lý. Ba là giống chuối của Việt Nam có khả năng kháng bệnh héo rũ Panama – hay bệnh héo lá, loại bệnh nguy hiểm đang đe dọa nhiều vùng trồng chuối trên thế giới. Trong khi đó, chuối Philippines sụt giảm sản lượng do mưa bão, dịch bệnh và khó khăn vận chuyển

Nhờ vậy, chuối Việt Nam đã vượt qua Philippines để chiếm gần 50% thị phần tại Trung Quốc. Tại thị trường Nhật Bản, lợi thế của chuối Việt Nam còn được củng cố bởi thuế nhập khẩu sẽ giảm dần xuống 0% vào năm 2028 theo Hiệp định CPTPP.

Ông Đặng Phúc Nguyên nhấn mạnh vấn đề quan trọng nhất vẫn là chất lượng. Chuối xuất khẩu vào Nhật Bản phải đáp ứng tiêu chuẩn rất cao, trong khi để cạnh tranh tại Trung Quốc, nông dân nên tránh vụ thu hoạch nội địa của nước này, từ tháng 7 đến tháng 10 hàng năm.

Ông Võ Quan Huy, Giám đốc Công ty TNHH Huy Long An, cũng đồng quan điểm này. Ông nói  doanh nghiệp bắt buộc phải kiểm soát được mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, không chỉ với thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc mà ngay cả với Trung Quốc. “Chỉ cần dư lượng ở ngưỡng xấp xỉ mức tối đa cho phép là phía khách hàng sẽ phản hồi. Chúng ta cần phải rất thận trọng với vấn đề này”, ông nói.

Hướng tới mục tiêu 4 tỉ đô la

Để phát triển bền vững, nhiều doanh nghiệp đang chọn hướng đi khác biệt. Ông Phạm Quốc Liêm, Chủ tịch Hội đồng quản trị Unifarm, cho biết công ty ông chọn thống nhất một quy trình chất lượng duy nhất, từ khâu giống, canh tác đến truy xuất nguồn gốc, thay vì linh hoạt theo từng thị trường.

“Năm 2024, chuối mang về cho Việt Nam 378 triệu đô la”, ông Liêm nói. Ông kỳ vọng ngành hàng này có thể vươn lên đạt giá trị xuất khẩu 4 tỉ đô la trong thời gian tới. “Đây là một mục tiêu không dễ, nhưng hoàn toàn khả thi nếu toàn ngành cùng hướng đến sản xuất quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao và duy trì được chất lượng đồng đều”.

Hiện nay, phần lớn chuối Việt Nam được xuất thô dưới dạng quả tươi. Các chuyên gia ngành và doanh nghiệp nghiệp trồng chuối tin rằng con đường đến mục tiêu 4 tỉ đô la sẽ rất chông chênh, nếu không có chế biến sâu hoặc tận dụng các phụ phẩm sau thu hoạch.  

Các sản phẩm chế biến sâu như chuối ép, chuối sấy, rượu chuối, bột chuối xanh, hay món ăn vặt có giá trị cao hơn, vẫn chỉ ở quy mô nhỏ lẻ. Một số Unifarm và Union Trading đã manh nha phát triển các sản phẩm chế biến kèm theo tour tham quan vườn chuối ở Bình Phước và Tây Ninh…

Hiện các phụ phẩm như thân chuối vẫn chưa được tận dung để làm nguyên liệu dệt may thân thiện với môi trường hay đồ thủ công mỹ nghệ. Hay lá chuối chưa được thu mua để xuất sang các thị trường phương Tây làm chất liệu gói thực phẩm. Hoặc bẹ chuối chỉ được tận dụng ở mức độ khiêm tốn để làm thức ăn chăn nuôi hay phân bón hữu cơ, chưa được đưa vào siêu thị làm vật liệu đựng thực phẩm.

Các trang trại chuối Việt Nam cũng cần đạt các chứng chỉ cần thiết và có con đường phát triển lâu dài với tầm nhìn 10-20 năm.

Ông Võ Quan Huy cho rằng đây là hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng cho ngành hàng, bên cạnh việc khai thác tiềm năng kinh tế từ phụ phẩm của cây chuối.

Ricky Hồ / BSA Media